عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٥ - ضابطه و قاعده كلى براى بيان عمد و خطاء محض و شبه عمد

ترجمه:

فرع (١٨)

زن حامل و باردار را قصاص نمى‌كنند تا آنكه حملش را بزمين نهند.

و اگر زنى ادّعاى حمل نمود قولش را مى‌پذيرند اگر چه قابله‌ها شهادت به حملش ندهند.

فرع (١٩)

اگر قاتلى كه عمدا مرتكب قتل شده پيش از آنكه وى را قصاص كنند فوت كرد در روايت آمده كه از مالش ديه مقتول را بر مى‌دارند و اگر مال نداشت از كسانى كه اقرب به او هستند به نحو الاقرب فالاقرب ديه را مى‌ستانند.

كتاب ديات‌

در اين كتاب چند فصل مى‌باشد:

فصل اوّل: مورد ديه‌

ديه در اصل در دو مورد ثابت مى‌گردد:

الف: در خطاء محض.

ب: در شبيه خطاء.

خطاء محض مثل اينكه به طرف حيوانى تيرى بياندازند ولى به انسانى اصابت كند يا شخص معينى را هدف قرار داده ولى به ديگرى برخورد نمايد.

شبيه خطاء نظير اينكه به منظور تأديب كسى را بزند و اين زدن منجر به مرگ مضروب شود.

ضابطه و قاعده كلّى براى بيان عمد و خطاء محض و شبه عمد

قاعده كلّى آن است كه:

عمد عبارت است از آنكه هم در فعل تعمّد باشد و هم در قصد.

خطاء محض آن است كه نه در فعل تعمّد بوده و نه در قصد.

خطاء و شبيه به عمد آند است كه نسبت به فعل تعمّد بوده و فاعل قصدش اين باشد كه آن را بر شخص معيّنى واقع سازد تنها نسبت به قتل تخطّى و اشتباه حاصل شده است.